ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ

ਕਿਸੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੇ ਕਿਸੇ 'ਸਿਆਣੇ' ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ...ਅਖ਼ੇ ਯਾਰ ਜੀਹਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਨੀ ਹੁੰਦਾ੩੩..ਉਹਨੂੰ 'ਕੀ' ਆਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਐ...? ਅਗਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਭਾਈ ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਬਿਚਾਰੇ ਨੂੰ 'ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ' ਆਖੀ ਚੱਲੋ...ਉਹਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸੁਣਨੈਂ...? ਪੁੱਛਣਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ 'ਬੋਲ਼ੇ' ਬਾਰੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਹੀ 'ਹੋਰ' ਮਿਲ਼ ਗਿਆ! ਕਈ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਮੱਝ ਅੱਗੇ ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ..? ਉਸ ਸਹੁਰੀ ਕਮਲ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ! ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਗੋਹੇ ਨਾਲ਼ ਲਿੱਬੜੀ ਪੂਛ ਘੁੰਮਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹੀ ਮਾਰਨ ਨਾਲ਼ ਲੱਜ਼ਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ..! ਕੀ ਕਰੀਏ..? ਮੱਝ ਦੀ ਇਸੇ ਵਿਚ ਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ! ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਐ ਬਈ ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗਿੱਚੀ 'ਚ 'ਚਿੱਬ' ਨਾ ਪਵੇ, ਉਹਨੂੰ 'ਸੁਰਤ' ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ..! ਪਰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਈ ਚੰਗੀ ਐ ਭਾਈ! ....ਨਾਲ਼ੇ ਮਲਵਈ ਤਾਂ ਕੰਮ 'ਤੇ ਈ ਲੋਟ ਐ..! ਵਿਹਲੇ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਘਤਿੱਤ ਈ ਕਰਨਗੇ...! ਕੋਈ ਕਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ''ਅਗਰ ਚਾਂਦ ਨਾ ਹੋਤੇ ਤੋ ਸਿਤਾਰੇ ਨਾ ਹੋਤੇ..!" ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਰਾਸੀ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਬੋਲ ਉਠਿਆ, 'ਥੋਡੀ ਬੁੜ੍ਹੀ ਨਾ ਹੋਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਾ ਹੋਤੇ..!'
 ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੁੱਟਣ ਘੜੀਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲਓ..! ਕਿਤੇ ਵੋਟਾਂ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ 'ਬੋਕ' ਬਣਾ ਲਿਆ ਤੇ 'ਥਾਪੜ-ਥਪੜਾਓ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ...! ਸਿਪਾਹੀ ਤਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ...! ਹੋਣਾਂ ਈ ਸੀ..! ਕੁੱਟਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਸੀ...? ਤੇ ਭਾਈ ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ ਕੁੱਟਣੋਂ ਨਾ ਹਟਣ...! ਦੋ ਆਜੜੀ ਵਿਚਾਰੇ ਨੇੜੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰ ਰਹੇ ਸੀ..! ਤਾਇਆ ਅਤੇ ਭਤੀਜਾ..! ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ, ''ਉਏ ਕਮਲ਼ਿਆ ਪਿੰਡਾ...ਜੇ ਇਹ ਮਰ ਗਿਆ...ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਫਾਹੇ ਆਜੂ, ''ਗੌਰਮਿਲਟੀ ਬੰਦੈ...!" ਫੇਰ ਪਿੰਡ ਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਛ ਅਕਲ ਆਈ...! ਉਹਨੂੰ ਕੁੱਟਣੋ ਹਟੇ...! ਜਦੋਂ ਲੋਕ

ਮਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੌਜੀ

 ਧੋਤਵੀਆਂ-ਪੋਚਵੀਆਂ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ, ਤਗੜੇ- ਨਰੋਏ ਜੁੱਸੇ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਦਾ ਨੂਰ, ਮਨ ਵਿਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡਪੁਣੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲਣ ਦੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿਚੋਂ ਨੁਚੜਦੀ ਬਨਾਵਟੀ ਮਿਠਾਸ ਜਣੇ-ਖਣੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਕ ਆਮ ਬੰਦਾ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰ ਲਵੇ ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜੋ ਪਾਖੰਡੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਹੜੇ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਭਾਵ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਹੜੇ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਭਾਵ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ

ਨੂਰ ਸੰਤੋਖਪੁਰੀ

ਉਹ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਖੇਤ ਦੀ ਗਾਜਰ ਜਾਂ ਮੂਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਆਦਮੀ ਏ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨੇਤਾ ਵੀ। ਮੂੰਹੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਕਹਿ ਕੇ ਮੁੱਕਰ ਜਾਵੇ, ਖ਼ਬਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਰਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਕੀ, ਬੰਦੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਬਣ, ਹਿੱਲਣ-ਜੁੱਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਿੰਨੀ-ਮਿੰਨੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵਿਚ ਕਈ ਗੁੱਝੇ ਭੇਤ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਲੀਡਰ ਇਕ ਦਿਨ ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਦੇ ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜਕਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ 'ਵੇਅ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ਼' ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਵੀ ਏ। ਨੇਤਾ, ਮੰਤਰੀ, ਅਫ਼ਸਰ, ਕਰਮਚਾਰੀ, ਵਿਆਹੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਦਾ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ

ਮੈਂ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ''ਕਿਉਂ ਬਈ, ਧੂਮ-ਧੜੱਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏਂਗਾ ਨਾ ਦੀਵਾਲੀ?''
 ਉਸ ਨੇ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਫੁਲਝੜੀ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ''ਕਿਉਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੈ? ਕਦੀ ਤਾਂ ਟਿੱਚਰ-ਮਖੌਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੱਲ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਮੇਰੇ ਵਰਜਗਾ ਗਰੀਬ ਬੰਦਾ ਧੂਮ-ਧੜੱਕੇ ਨਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾ ਸਕਦਾ।''
 ''ਯਾਰ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ 'ਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦੈ। ਐਵੇੀ ਨਾ ਸੀਰੀਅਸ ਹੋ। ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਦੀਵਾਲੀ ਆਉਂਦੇ ਏ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ।''  ''ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਏ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਗਲਰਾਂ, ਜਮ੍ਹਾਖੋਰਾਂ, ਮਿਲਾਵਟਖੋਰਾਂ, ਬਲੈਕੀਆਂ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਕਰ।'' ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਸਲਾਭੇ ਪਟਾਕੇ ਵਰਗੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ''ਦੋ ਨੰਬਰ ਦੇ

ਉਚਿੱਤ ਜਾਂ ਅਣਉਚਿੱਤ?
 ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਬਟਾਲਾ ਕੋਲ ਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਾਅਬੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮੀਡੀਏ ਵਿਚ ਆਈ ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਵੇ। ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ

ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਜੋ ਕਿ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ, ਨੇ ਲੋਕ ਹਿੱਤ ਵਿਚ ਸਟੈਂਡ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸੂਬੇ ਅੰਦਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਧਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ 1300 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬੋਝ ਆਮ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪੈਣਾ  ਸੀ। ਆਮ ਲੋਕ ਰੋ-ਕੁਰਲਾ ਕੇ ਇਸ ਬੋਝ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੀ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਖ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਬੋਝ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ,

ਲੇਖ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਐਡਵਰਥ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਫਾਰਮਾਂ ਹੋਣ। ਫਾਰਮਾਂ ਜੋ ਗੁੱਡ-ਬੈਟਰ-ਬੈਸਟ ਜਾਂ ਮੱਚ-ਮੋਰ-ਮੋਸਟ ਦੀ ਥਾਂ ਗੁੱਡ-ਗੁੱਡਰ-ਗੁੱਡੈਸਟ ਅਤੇ ਮੱਚ-ਮੱਚਰ-ਮਚੈਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਭੂਤ ਬਣ ਕੇ ਜ਼ਿਹਨ ਲਈ ਲਸੂੜ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿਟਕ ਬਣ ਜਾਣ। ਸ਼ਾਇਦ :
 ਇਸ ਮਾਇਆ ਕੇ ਤੀਨ ਨਾਮ
 ਪਰਸੂ-ਪਰਸਾ-ਪਰਸਮ ਰਾਮ।
 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਛਾਇਆ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਚਾਂਦੀਗੜ੍ਹ ਤੇ ਚੰਡਾਲਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਸਾ ਤੇ ਪਰਸ ਰਾਮ ਪਰਸੂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਏ ਹਨ।

ਨੂਰ ਸੰਤੋਖਪੁਰੀ
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਆਮ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਚੱਕੀ 'ਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹਦਾ ਮਨ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਲ ਖਾਣ ਨੂੰ ਤਰਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦਾਲ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ। ਵਧੇ ਹੋਏ ਰੇਟਾਂ ਕਾਰਨ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸਨ, ਹੁਣ ਅਤਿ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਉਹਦੀ ਤੌੜੀ 'ਚ ਰਿੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਬੱਚਾ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਦਾਲ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਖਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀ ਜਾਂ ਦਾਲਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ''ਵੇ ਮਰ ਜਾਣਿਆ ! ਤੌੜੀ 'ਚ ਰਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣਿਆ। ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈ। ਐਨੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਦਾਲਾਂ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਰਿੰਨ੍ਹੀਏ?''
 

ਤਾਈ ਮਕਰੀ ਦੇ ਲੱਲੂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਗੱਲ ਤੁਰਦੀ, ਉਦੋਂ ਈ 'ਉਹ ਹਿੱਕ ਥਾਪੜ-ਥਾਪੜ ਕੇ ਭੁਕਾਨੇ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਫੁਲਾ-ਫੁਲਾ ਕੇ ਆਖਦੀ, 'ਨੀਂ! ਅਸਾਂ ਦਾਜ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ।' 'ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਢੇਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਉਧਰੋਂ ਸਾਡਾ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਵਲੈਤੋਂ ਬੱਬਿਆਂ ਦੇ ਬੱਬੇ ਨੋਟ ਕਮਾ ਕੇ ਮੁੜਿਐ, ਰਿਜਕ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਪਿਛਲੀ ਕੋਠੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰੂਹਾਂ ਤੱਕ ਰੁਲਦਾ ਫਿਰਦੈ ਤੇ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਐ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ?'' 'ਉਡ ਗਈ ਦਾਤ, ਰਹਿ ਗਈ ਕਮਜਾਤ' ਵਰਗੀਆਂ ਅਖਾਣਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, 'ਨੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੋਹਣੀ-ਸੁਨੱਖੀ ਨੂੰਹ ਚਾਹੀਦੀ ਐ ਨੂੰਹ, ਜੋ ਹੁਣ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਦੀ ਡੰਗੋਰੀ ਵੀ ਬਣੇ।'
 ਮੋਮੋਠੱਗਣਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾ ਕੇ ਆੲੈ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਰਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, 'ਕੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿੱਤਿਆਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਪੈਂਦੀ ਐ,

ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਲਕ

 ਨੀ ਅੱਗੇ ਤੇਰੇ ਭਾਗ ਬੱਚੀਏ। ਰੇਈਂ-ਰੇਈਂ ਕਰਦੀ ਡੋਲੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾਤੀ ਨੀ ਅੱਗੇ ਤੇਰੇ ਭਾਗ ਬੱਚੀਏ। ਐਤਕੀਂ ਇਸ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਸਾਊ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਲੜ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੈ। ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਕੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਰਨਾਂ ਬਖੇਰੇਗੀ। ਸਿੰਘ ਇੰਜ਼ ਕਿੰਗ ਦੀ ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਧਨੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧੂੜ ਚਟਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਹੈਂਕੜਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹਸਤੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਗਰ ਇਸ ਸਰਦਾਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਰਾਫਤ ਦੇ ਝੰਡੇ ਝੂਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਆਰਿਓ ਪਸੰਦ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਐ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਐਨਾ ਸਾਊ ਪੁਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਕਿਉਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਲਓ ਮੇਰੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸੁਣ ਲਵੋ।
 

ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ

ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਤੇ ਫਾਲਤੂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬੋਰ ਕਰਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਭਜਾਉਣ ਦਾ ਗੁਣ ਹਰੇਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੋਰ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਕਾਉਣਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਬਿਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬੋਰ ਕਰੂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਰਕਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਸਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਏਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਉਣ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਿਨ ਹਿੰਗ ਫਟਕੜੀ ਲਾਏ ਹੀ ਮੈਦਾਨ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਵਾਹ ਵੀ ਮਹਾਂ ਬੋਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਦੇ ਰਾਮੂ ਬਾਣੀਏ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨੱਕ ਕੱਟ ਲਿਆ। ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚ  ਖੂਬ ਮਿਰਚ ਮਸਾਲੇ ਪਾ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਧਰਿਆ ਤੇ ਜੋ ਖੁਸ਼ਬੋਦਾਰ ਲਜੀਜ਼ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਖੂਬ ਸਵਾਦੀ ਲੱਗਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੋ ਮਾਸ ਚੱਖ ਕੇ  ਆਦਮਖੋਰਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੋਂ ਤਾਂ ਬਚ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਗੰਧ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਬਾਣੀਏ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਦੱਸੀ ਹੈ ਉਹ ਕਿਉਂ ਦੱਸਦਾ? ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਜ਼ਰੂਰ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਜਾਂ ਝੂਠ ਇਸ ਦਾ ਨਿਤਾਰਾ ਕੌਣ ਕਰੇ। ਤੇ ਕਿਉਂ ਕਰੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜੀਣਾ ਏ! ਆਖਰ ਚਿੜੀ ਨੇ ਵੀ ਜੀਣਾ ਹੈ। ਚਿੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਕੀ ਕਰੇ?
 

ਨੂਰ ਸੰਤੋਖਪੁਰੀ
ਹਾਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਹਾਰ, ਕਰੰਸੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ। ਮੌਕਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੈ-ਜੇਕਾਰ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਸਿੜ੍ਹੀ-ਸਿਆਪਾ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ। ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਮੋਹਤਬਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ, ਵਿਛੜੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਕੀਦਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਲਣੀ-ਮੌਕੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾੜੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ