ਮਸੂਦ ਅਹਿਮਦ ਚੌਧਰੀ

ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਥੇ ਖਿਆਲ ਰੱਖਾਂਗੇ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਵਕਤ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਘਰਾਣੇ 'ਚ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਵਾਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਚਾ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਕਾਫਲੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ। ਉਹ ਕਾਫਲਾ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਾਕੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ  ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ  ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣਾ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਦਾੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ। ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਵੇਲੇ  ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ  ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਕੱਢ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੇਰੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੱਖ 'ਚ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਉਣ ਭਾਦੋਂ ਵਾਂਗ ਵਰ੍ਹਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਹੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਕਿ ਚਲ ਰਾਣੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਡੇਰੇ ਛੱਡ ਆਵਾਂ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਖਣ ਲੱਗੀ ਜਦੋਂ ਕਾਫਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਸੂਮ ਜਿਹੀ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ  ਚਾਚਿਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੀ।  ਚਾਚਾ ਕੀ ਤੇ

ਨਵਨੀਤ ਪੰਨੂ
''ਸੰਦੀਪ ਸਿਹਾਂ, ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਨਿਬੇੜ ਲਵੋ। ਪੁੱਤ, ਇੰਡੀਆ 'ਚ ਕੰਮ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸੁਣਿਆ ਕੁਝ ਹੱਥ 'ਚ ਵੀ ਫੜਾ ਦੇਂਦੇ ਨੇ।"
ਜਦੋਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਚਿੱਤੀ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੈ,  ਕੀ ਕਰੇ? ਕਦੇ ਦਿਲ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਨਗੇ।
''ਹਾਂ ਮਾਂ, ਇੰਡੀਆ ਹੀ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਰਹੂ।"
***
ਜਹਾਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਹਾਜ਼ੀ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਡਾਵਾਂ ਡੋਲ ਹੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਉਠਦੀਆਂ। ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹਸੂੰ-ਹਸੂੰ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਟੱਬਰ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਹਾਂ ਖੁਸ਼। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਹਾਜ਼ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਤਰਾਈ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਵੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡ, ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਫਿੱਕੀ ਜਿਹੀ  ''ਜੀ ਆਈਆਂ ਨੂੰ" ਸੁਣ ਉਸ ਨੇ ਆਵਾਸ-ਪੜਤਾਲ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਬੁਝੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖ ਸੋਚਿਆ, ''ਲੱਗਦਾ ਏ ਇਸ ਵਾਰ ਝੋਨਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ।" ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਲੈ ਉਹ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਹਿਰ ਆ ਗਿਆ। ਸਵੇਰ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ। ਅਜੇ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਉਠਣ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬਾਹਿਰ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਈਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਮਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੂਰਬ

ਡਾ: ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਟਰੌਂਟੋ: 416-885-1490

ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਦੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਬਿਤਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਤੋਂ ਉੱਜੜ-ਪੁੱਜੜ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) 'ਚ ਆਇਆ ਸਾਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਮਸਾਂ ਸੱਤ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿਲ 'ਚ ਇੱਕ ਤਮੰਨਾ ਸੀ, ਤਾਂਘ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫਿਰ ਕਦੋਂ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇਗੀ? ਬਚਪਨ ਦੁੱਖਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ 'ਚ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਜਵਾਨੀ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪਾਲਣ 'ਚ ਬੀਤ ਗਈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਅਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਉਣ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਅੱਛੀ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦਿਲ 'ਚ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਾਕੀ ਜਥੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜਨਮ ਭੋਇੰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਆਈਏ,  ਤੇ ਜੇ ਰੱਬ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗੇ। ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਪਹਿਲੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਉਕਾੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 25 ਚਲੇ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਜਾਣਦਾ, ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ ਤਨਵੀਰ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਐਨਾ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ 'ਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੱਕਰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ 'ਚ ਸਮਾਈਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਰੋਲਿਆ। ਕਈ ਵਾਰ ਐਨਾ ਭਾਵੁਕ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਜਿਹੜਾ ਸੰਤਾਪ ਕੱਟਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ