(ਮੇਰੀ ਕੈਨੇਡਾ ਫੇਰੀ-21)

ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਐਡਮਿੰਟਨ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਐਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਕੋਲ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ 'ਦਸ ਵਜੇ ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਐਲਬਰਟਾ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 'ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਇਮਜ਼' ਅਖ਼ਬਾਰ ਐਡਮਿੰਟਨ ਤੋਂ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼' ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਤਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ

ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਪਿਆਂ ਤੇ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ - ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ

 ਅਸੀਂ ਟੋਰਾਂਟੋ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਠੀਕ ਸਵੇਰ ਦੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਣ ਲਈ ਬੋਰਡਿੰਗ ਪਾਸ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੋਰਡਿੰਗ ਪਾਸ 24 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਰਿਤੂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੋਰਡਿੰਗ ਪਾਸ ਲੈ ਕੇ ਐਡਮਿੰਟਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਲਾਈਟ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ 45-50 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬਣ ਬੀਬੀ ਬੌਂਦਲੀ ਜਿਹੀ ਫਿਰਦੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਊਂਟਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਵੀ ਐਡਮਿੰਟਨ ਜਾਣਾ ਹੈ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪਾਸ ਲੈਣ ਵਿਚ ਦਿੱਕਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਿਤੂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ  ਵੇਲੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿੰਨਿਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤਾਂ ਝੱਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਪਰ ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਿਤੂ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਕਤ ਕੱਢ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਬਰ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਜਾਂ ਅਧਪੜ੍ਹ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੰਮ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਮਝਾਉਣ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ। ਰਿਤੂ ਨੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਰਡਿੰਗ ਪਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕਿਉਰਟੀ ਚੈੱਕ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਸਕਿਉਰਟੀ ਚੈੱਕ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਸਕਿਉਰਟੀ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੈਟਲ ਡਿਟੈਕਟਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੈੱਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ,
 

ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ

ਪੰਜ ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਮੈਂ ਟੋਰਾਂਟੋਂ ਤੋਂ ਐਡਮਿੰਟਨ ਲਈ ਫਲਾਈਟ ਲੈਣੀ ਸੀ। ਸੋ ਚਾਰ ਅਗਸਤ ਦਾ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਜਗਦੇਵ ਨਿੱਝਰ ਦਾ ਫੋਨ ਆ ਗਿਆ।
''ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ। ਮੈਂ ਲੈਣ ਆ ਰਿਹਾਂ।''
''ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਗਈ,'' ਮੈਂ ਗਿਲਾ ਕੀਤਾ।
''ਗਿਲੇ ਸ਼ਿਕਵੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਾਂਗੇ, ਬਸ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਲਓ, ਮੈਂ ਘੰਟੇ ਕੁ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾਂ,'' ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ।
 ਇਸ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ ਨੇ 20 ਕੁ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਟੋਰਾਂਟੋਂ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਚਾ ਕੱਢਿਆ ਸੀ। ਸਾਉਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਟੂਡਿਓ ਬਣਾ ਕੇ ਕੈਸੇਟਾਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਨਿੱਝਰ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਹੀਰੋ ਸਵਰਗੀ ਵਰਿੰਦਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਾਗੇ ਰਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਪਲਾਟ ਵੀ ਲਿਆ। ਵਰਿੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਪਲਾਟ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਸਬੰਧੀ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਕੇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਕੇਸ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਆਉਣਾ ਵੀ ਪਿਆ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿਣਾ ਵੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ

ਜਦੋਂ ਮੈਂ 'ਅਜੀਤ ਵੀਕਲੀ' ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਨਾਰਵੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਥੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ, ਆਸਿਫ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਸਿੰਘ ਲਿਮੋਜ਼ੀਨ ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਆਸਿਫ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਤਰ ਖਟਕਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਫਖ਼ਰਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਕੇ