ਸਿੱਖ (ਨਾਵਲ)
ਧੁੰਦ ਭੱਜ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਮਸੀਂ ਭੱਜੀ ਹੈ...ਇਸ ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਅੰਨ੍ਹੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਆਏ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹ ਸੂਤੇ ਰਹੇ। ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਲੋਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਧੁੰਦ ਕਾਰਨ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਵੀ ਸਵੇਰ-ਸਾਰ ਕੋਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਰ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਕਲਾਂ ਲਾਹ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ। ਧੂਣੀਆਂ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ। ਹੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਮੂੰਗਫਲੀਆਂ ਤੇ ਰਿਊੜੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁਕੀਆਂ ਨੇ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਚੰਗੀ ਨਿਖ਼ਰੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਖ਼ੂਬ ਖਾਦ ਪਾਈ ਹੈ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਦਵਾਈ ਛਿੜਕੀ ਹੈ। ਸਾਗ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਮੂਲੀਆਂ ਤੇ ਗੋਂਗਲੂ ਵੀ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਆਏ ਨੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰੀ ਵੀ ਰੱਜ ਰੱਜ ਕੇ ਸਾਗ ਖਾਧਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਸਰੋਂ ਦੀਆਂ ਗੰਦਲਾਂ ਵੀ ਪੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਢੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ, ਬੜੀ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਸੇਵਾਫਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਏਹ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਗੰਨਾ ਬੀਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖੰਡ ਮਿੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਉਸ ਦਾ ਗੰਨਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਬੀਜਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਛਡ ਦਿੱਤੀ। ਨਰਮਾ ਵੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕਪਾਹ ਵੀ ਓਨੀ ਪ੍ਰਫ਼ੁਲਤ ਨਾ ਹੋਈ। ਅਬੋਹਰ ਇਲਾਕਾ ਤੇ