ਅਰਜ਼ ਕੀਤੈ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੰਤਰੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਵੀ 'ਖ਼ਤਰਾਈ' ਹੋਈ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸੁਆਲ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸੁਆਲ ਨਹੀਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਕੈਂਡਲ ਹੈ।
ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਇਹ ਗੱਲ, ਇਸ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਕਹੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਚੰਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਸਗੋਂ ਤਾਕਤ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਗੰਨਾ ਚੂਪ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਧੇ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਗੰਨਾ ਤੁੰਨਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ। ਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਜੇ ਦੋਧੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਿੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ 'ਬੌਧਿਕ ਜਬਰ-ਜ਼ਨਾਹ' ਹੀ

ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਇਹ ਇਬਾਰਤ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕ ਅਰਜ਼ ਗ਼ੁਜ਼ਾਰਨੀ ਠੀਕ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਕੀੜੀਆਂ ਪੈਣੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ 'ਖੰਡ' ਵਾਲ਼ੇ ਡੱਬੇ ਉੱਤੇ 'ਲੂਣ' ਵਾਲ਼ੀ ਪਰਚੀ ਵੀ ਚੇਪ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਡੱਬੇ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਖੰਡ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਸਿਰਲੇਖ ਭੁੱਲ ਜਾਓ ਤੇ 'ਲੇਖਾਂ' ਵੱਲ ਆਓ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਮ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਲੇਖ ਭੁੱਲ ਜਾਓ ਕਿਉਂਕਿ 'ਲੇਖਾਂ' ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿੱਧਰ ਦਾ ਕਿੱਧਰ ਲੈ ਜਾਣ। ਸੋ ਸਿਰਲੇਖ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਹੀ ਜਾਓ।

ਗਾਇਕੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਜਾਂ ਗੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਗੰਦੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ਲੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਚਲੋ, ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀਲਾ ਵੀ ਕਰ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ

ਅਜੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਰੇਡੀਓ ਨੂੰ 'ਰੇੜੂਆ' ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਪੜਛੱਤੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਸਰਦੇ-ਪੁੱਜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ੈਅ, ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਟਿਕਣ-ਟਿਕਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਪੇਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਪੇਟੀ ਉੱਪਰ, ਉੱਪਰੋ-ਥਲੀ ਟਿਕਾਏ ਹੋਏ ਟਰੰਕਾਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਆਲਾਂ ਦੀ ਧਾਂਕ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੇਤਾ ਕਰਾ ਦੇਈਏ ਕਿ ਚੜ੍ਹੇ ਸਾਲ ਉਸ 'ਰੇੜੂਏ ਦਾ ਲਸੰਸ' ਨਵਿਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
 ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਆਲ ਆਇਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿ 'ਰੇੜੂਏ' ਦਾ 'ਲਸੰਸ' ਕਿਉਂ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 'ਲਸੰਸ' ਨਵਿਆਉਣ ਲਈ ਚਾਲ਼ੀ-ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਈਏ ਡਾਕਖ਼ਾਨੇ ਕਿਉਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸੀ? ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਡਾਕਖ਼ਾਨੇ ਵਾਲ਼ੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ''ਲਸੰਸ ਫ਼ੀਸ ਤਾਂ ਭਰਨੀ ਹੀ ਪੈਣੀ ਐ, ਘਰੇ 'ਵੈਰਲੈੱਸ' ਨ੍ਹੀਂ ਲਾਈ ਬੈਠੇ।" ਉਹ 'ਰੇੜੂਏ' ਨੂੰ ਹੀ 'ਵੈਰਲੈੱਸ' ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਘਰ ਬੈਠੇ ਜਹਾਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਲਸੰਸ ਫ਼ੀਸ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, 'ਖ਼ਬਰ ਟੈਕਸ'

ਸਿਨੇਮਾ ਦੇਖਦਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਸਿਨੇਮੇ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ ਦਾ ਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਇਲਮ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁੱਝ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਹੀ ਜਿਸਮ ਕੰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਅਵਾਜ਼ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮਰ-ਮਰ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਵੋਂ।
 ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਾਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ 80 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਰਾਜ਼, ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਨ-ਸਮਝਣ-ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ 'ਸਿਆਣੇ' ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਕੰਨ ਧਰਨਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਨਾਂ ਮੁੱਢ ਨਾ ਮਾਰ ਛੱਡਣਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਜਾਂ ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਜ਼ਾਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਵਿੱਚ