ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ

ਕਨੇਡਾ ਵਿਖੇ ਹੋ ਰਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਪੜਨ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 'ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ' ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਆਪਣਾ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਪਹਿਚਾਣ ਪੱਤਰ, ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਬਿਲ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦੀ ਪਾਸਬੁੱਕ ਆਦਿ ਲਾ ਕੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜਾ ਕੇ ਆਪ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਸਪੋਰਟ ਮਹੀਨੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੱਸ ਹੁਣ ਵੱਡੀ ਅੜਚਣ ਪੁਲਿਸ ਵੇਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣ ਗਿਆ ਸਮਝੋ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਪਲਾਈ

''ਸਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਈ ਸਾਂ ਪਰ ਜੋ ਉਥੇ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀਕੁਨ ਸੀ। ਸਰ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੁੰਡੇ'। ਕਿਹਾ ਇਹ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਜ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਪਰ ਉਥੇ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਬੁਲਟ ਆ ਕੇ ਰੁਕਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿਲ ਗਏ ਅਤੇ ਰੋਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ''ਸਮਾਨ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਇਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿਚੋਂ ਸਮਾਨ ਕਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਚਮਕੀਲੇ ਜਿਹੇ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਨੇ ਸਾਂਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਨਜਾਰੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਸੱਚ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਸਭ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਲਾਇਆ ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਮੇਰੇ ਫਰੈਂਡ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ''ਛੱਡੋ, ਯਾਰ ਜੇ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ ਤਾਂ ਕਿਂਉ ਜਿਦ ਕਰਦੇ ਹੋ''। ਮੈ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਇਆ ਪਰ

''ਬਾਬਿਓ, ਕਿੱਥੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਆਏ ਸੀ'' ਸ਼ਾਇਰ ਨਰਿੰਦਰ ਚਾਂਦ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ।
''ਆ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਆਈ ਏ ਐਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿਚ ਹਾਂ'' ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਇਰ ਕੁਲਵੰਤ ਗਰੇਵਾਲ ਨਾਂਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ, ਗੰਭੀਰ, ਪਿਆਰਾ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਇਰ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਤੱਕਣੀ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਿਲਣੀ ਵਿਚ ਨਿੱਘ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸ਼ਖਸੀਅਤ

''ਜੇ ਤੇਰੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਜ ਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿਆਂਗੇ। ਇਸਨੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਨੱਕ ਵਢਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।'' ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਦੇ ਵਿਚ ਚੌਧਰੀ ਧਰਮ ਪਾਲ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਚੌਧਰੀ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਸੂਰ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜਾਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਬਾਣੀਏ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੇਰਾ ਇਕ ਵਿਦਿਅਰਥੀ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹਾਂ ਸਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਉਤੇ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਆਹਾਂ ਸਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਖੋਜੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ  ਹਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦੀ